محیط کشت (Tryptic Soy Broth (TSB
محیط کشت تریپتیک سویا براث یک محیط کشت مایع مغذی و غیرانتخابی است که به طور گسترده در آزمایشگاههای میکروبیولوژی برای کشت طیف وسیعی از میکروارگانیسمها به ویژه باکتریها مورد استفاده قرار می گیرد. این محیط به دلیل دارا بودن ترکیبات غنی و متعادل قادر است نیازهای تغذیهای بسیاری از باکتریهای سختگیر و غیرسختگیر را تامین نماید. پایه اصلی فرمول این محیط کشت را عصارههای هضم شده پروتئینی تشکیل میدهند که حاوی اسیدهای آمینه آزاد، پپتیدهای کوتاهزنجیر، ویتامینها و مواد معدنی ضروری هستند. این ویژگی باعث شده است تریپتیک سویا براث به عنوان یک محیط کشت پایه همهکاره در پروسههای مختلف تشخیصی و تحقیقاتی نقشی کلیدی ایفا کند. کاربرد اصلی آن تکثیر باکتریها به منظور افزایش بار میکروبی برای انجام آزمایشات بعدی است. فرآیند تهیه این محیط نیز ساده بوده و معمولا به صورت پودر خشک عرضه میشود که پس از حل شدن در آب مقطر و استریلیزاسیون در اتوکلاو آماده استفاده می گردد.
ترکیبات دقیق و مقادیر تشکیلدهنده محیط کشت تریپتیک سویا براث عامل کلیدی در کارایی آن محسوب میشود. فرمول استاندارد این محیط شامل تریپتون به مقدار ۱۷ گرم در لیتر، پپتون سویا به مقدار ۳ گرم در لیتر، دکستروز به مقدار ۲.۵ گرم در لیتر، کلرید سدیم به مقدار ۵ گرم در لیتر و دیپتاسیم فسفات به مقدار ۲.۵ گرم در لیتر است. تریپتون که از هضم آنزیمی کازئین شیر به دست میآید منبع غنی از اسیدهای آمینه و پپتیدهای نیتروژن دار است. پپتون سویا نیز که از هضم آنزیمی پروتئینهای سویا حاصل میشود منبع تامین ازت و همچنین ویتامینها و عوامل رشد ضروری به شمار میرود. دکستروز به عنوان یک قند ساده و در دسترس نقش منبع انرژی کربوهیدراتی را برای باکتریهای در حال رشد ایفا میکند. کلرید سدیم با تامین یون سدیم و کلرید تعادل اسمزی محیط را حفظ مینماید. دیپتاسیم فسفات نیز به عنوان یک بافر عمل کرده و با تثبیت اسیدیته محیط از تغییرات شدید pH در اثر تولید اسیدهای متابولیک جلوگیری می کند و شرایط بهینه رشد را فراهم میسازد.
اهمیت و موارد مصرف محیط کشت تریپتیک سویا براث در آزمایشگاه بسیار گسترده و متنوع است. این محیط به عنوان یک محیط کشت غنی کننده عمومی و غیرانتخابی برای تکثیر باکتریهای هوازی و بیهوازی اختیاری از نمونههای مختلف بالینی، غذایی، دارویی و محیطی استفاده میشود. در میکروبیولوژی بالینی از آن برای کشت اولیه نمونههای خون، مایعات بدن، خلط و ادرار قبل از کشت بر روی محیطهای جامد اختصاصی استفاده میگردد. در صنایع غذایی و دارویی نیز از این محیط برای انجام آزمونهای استریلیتی، شمارش کلی میکروارگانیسمها و کنترل کیفیت میکروبی بهره میبرند. افزایش رشد باکتری در این براث امکان تشخیص حضور باکتری در نمونههای با بار میکروبی پایین را فراهم میآورد. همچنین از این محیط به عنوان پایه برای تهیه محیطهای خوندار یا محیطهای انتخابی با افزودن آنتیبیوتیکها یا مواد بازدارنده استفاده میشود. به طور کلی تریپتیک سویا براث برای رسیدن به تشخیص نهایی میکروارگانیسم به کار نمیرود بلکه نقش اصلی آن تکثیر و غنیسازی جمعیت باکتریایی برای تسهیل جداسازی و انجام آزمایشات تأییدی و تشخیصی بعدی مانند رنگآمیزی گرم، تستهای بیوشیمیایی و تعیین حساسیت آنتیبیوتیکی است.
مکانیسم عملکرد محیط کشت تریپتیک سویا براث مبتنی بر فراهم آوردن یک بستر مغذی کامل و غیرانتخابی است که به اکثر باکتریها اجازه رشد میدهد. این محیط فاقد عوامل انتخابی یا افتراقی مشخص است بنابراین به خودی خود باعث افتراق باکتریهای مختلف نمیشود. با این حال به دلیل ماهیت غنی آن برای کشت و رشد باکتریهای سختگیر مانند همافیلوس آنفلوآنزا، نایسریا مننژیتیدیس و برخی استرپتوکوکها بسیار مناسب است. روش تشخیصی پس از کشت در این براث معمولا بر اساس انتقال کشت به محیطهای جامد انتخابی یا افتراقی و مشاهده کلنیهای جدا شده صورت میپذیرد. گاهی اوقات ویژگیهای رشد در خود براث مانند الگوی کدورت یکنواخت یا تشکیل پلیت یا رسوب میتواند نشانهای اولیه باشد اما قطعی نیست. برای افتراق باکتریها، کشت غنیشده در تریپتیک سویا براث بر روی محیطهایی مانند بلاد آگار، مککانکی آگار، مانیتول سالت آگار یا شکلات آگار کشت داده میشود. سپس بر اساس مورفولوژی کلنی، رنگآمیزی گرم و تستهای بیوشیمیایی مانند کاتالاز، اکسیداز و کوآگولاز تشخیص نهایی انجام میگیرد. بنابراین تریپتیک سویا براث مرحله اولیه و حیاتی در زنجیره تشخیص را تشکیل میدهد.
از منظر یک متخصص آزمایشگاه آگاهی از جنبههای عملی و کنترل کیفیت مرتبط با محیط کشت تریپتیک سویا براث ضروری است. این محیط معمولا به صورت پودر آماده در بازار موجود است و باید در شرایط خشک و خنک و دور از نور نگهداری شود. هنگام تهیه باید از آب مقطر با کیفیت استفاده کرد و محلول را به خوبی حرارت داد تا کاملا حل شود. سپس در دمای ۱۲۱ درجه سانتیگراد به مدت ۱۵ دقیقه در اتوکلاو استریل میگردد. پس از استریلیزاسیون، محیط باید شفاف و کهربایی رنگ باشد. کدورت نشاندهنده آلودگی یا تشکیل رسوب نامطلوب است. کنترل کیفیت دورهای محیط تهیهشده با استفاده از سویههای مرجع باکتریایی مانند استافیلوکوکوس اورئوس برای باکتریهای گرم مثبت و اشریشیا کلی برای باکتریهای گرم منفی الزامی است. این سویهها باید پس از انکوباسیون در دمای ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتیگراد در مدت زمان مشخص معمولا ۱۸ تا ۲۴ ساعت رشد قابل مشاهده و کدورت یکنواخت ایجاد نمایند. عدم رشد یا رشد ضعیف نشاندهنده مشکل در کیفیت محیط است.
یکی از کاربردهای ویژه تریپتیک سویا براث استفاده از آن به عنوان محیط پایه برای تهیه محلول رقتهای متوالی در روشهای استاندارد شمارش باکتریها است. همچنین در برخی پروتکلها از تریپتیک سویا براث برای احیای سویههای نگهداریشده در حالت لیوفیلیزه یا از ذخیره در دمای فریزر استفاده میشود. این محیط به دلیل دارا بودن دیپتاسیم فسفات به عنوان بافر در برابر تغییرات جزئی pH در طول رشد مقاومت خوبی نشان میدهد که برای رشد بهینه بسیاری از پاتوژنها مهم است. مدت زمان انکوباسیون نمونههای کشت داده شده در این محیط بسته به نوع نمونه و باکتری مورد نظر میتواند از ۱۸ ساعت تا چند روز متغیر باشد. برای نمونههای استریل مانند خون گاهی نیاز به انکوباسیون طولانیتر تا ۵ روز برای کشت باکتریهای کندرشد وجود دارد. پس از مشاهده کدورت در محیط که نشان از رشد میکروبی دارد باید بلافاصله کشت بر روی محیط جامد مناسب انجام شود و بررسیهای میکروسکوپی اولیه صورت پذیرد. توجه به این نکته مهم است که رشد قارچها و مخمرها نیز در این محیط ممکن است رخ دهد.
در جمعبندی نهایی میتوان گفت محیط کشت تریپتیک سویا براث یک محیط کشت اساسی و پرکاربرد در آزمایشگاههای میکروبیولوژی تشخیصی و تحقیقاتی است. ویژگی اصلی آن غنی بودن، غیرانتخابی بودن و تطابقپذیری بالا برای حمایت از رشد گستردهترین طیف میکروارگانیسمها است. این محیط به تنهایی ارزش تشخیصی افتراقی ندارد اما نقش بیبدیلی در افزایش حساسیت روشهای تشخیصی با تکثیر میکروارگانیسمهای موجود در نمونه ایفا میکند. رعایت اصول صحیح تهیه، استریلیزاسیون، نگهداری و کنترل کیفیت آن برای اطمینان از نتایج قابل اعتماد آزمایشگاهی حیاتی است. استفاده از تریپتیک سویا براث در کنار محیطهای تخصصیتر انتخابی و افتراقی، ستون فقرات بسیاری از پروتکلهای استاندارد جداسازی و شناسایی باکتریها را تشکیل میدهد. بنابراین تسلط بر ویژگیها، کاربردها و محدودیتهای این محیط کشت برای هر متخصص آزمایشگاه میکروبیولوژی یک ضرورت اساسی محسوب میشود.
بدون دیدگاه