محیط کشت ائوزین متیلن بلو
محیط کشت ائوزین متیلن بلو که در متون تخصصی با سرنام EMB شناخته میشود، یک محیط کشت انتخابی و افتراقی با کاربرد گسترده در میکروبشناسی پزشکی، صنایع غذایی، آبشناسی و تشخیصهای بالینی است. ماهیت این محیط بر پایه دو عملکرد همزمان یعنی مهار رشد باکتریهای گرم مثبت و افتراق باکتریهای گرم منفی رودهای بر اساس توانایی تخمیر لاکتوز طراحی شده است. ائوزین Y و متیلن بلو که هر دو از خانواده رنگهای آنیلینی محسوب میشوند، نقش اصلی را در ایجاد ویژگی انتخابی این محیط ایفا میکنند. این دو رنگ با تداخل در سنتز دیواره سلولی و غشای سلولی باکتریهای گرم مثبت، رشد آنها را به شدت مهار میکنند. در مقابل، باکتریهای گرم منفی رودهای به دلیل ساختار متفاوت دیواره سلولی خود تا حد زیادی در برابر این رنگها مقاوم بوده و قادر به رشد در این محیط هستند. از سوی دیگر، حضور لاکتوز به عنوان قند قابل تخمیر و پپتون به عنوان منبع غنی از نیتروژن، اسیدهای آمینه و پپتیدها، زمینه رشد و تکثیر باکتریهای هدف را فراهم میآورد. دی پتاسیم فسفات به عنوان سیستم بافر در محیط عمل میکند و از افت بیش از حد pH در اثر تولید اسید جلوگیری مینماید. آگار نیز عامل جامدکننده محیط است که امکان کشت سطحی و مشاهده کلنیهای جداگانه را میسر میسازد. هنگامی که یک باکتری لاکتوز مثبت مانند اشریشیا کلی در این محیط رشد میکند، آنزیم بتا گالاکتوزیداز لاکتوز را به گلوکز و گالاکتوز تجزیه کرده و سپس این مونوساکاریدها از طریق مسیر تخمیر به اسیدهای آلی مانند اسید لاکتیک، اسید استیک و اسید فرمیک تبدیل میشوند. کاهش pH محیط به محدوده اسیدی باعث رسوب رنگهای ائوزین و متیلن بلو بر روی سطح و داخل کلنیها میگردد. این رسوب در مورد اشریشیا کلی به صورت یک درخشندگی سبز متالیک مشخص یا رنگ آبی تیره با براقیت فلزی دیده میشود. برخی از گونههای لاکتوز مثبت با تخمیر کندتر مانند کلبسیلا پنومونیه، انتروباکتر کلوآکه و سیتروباکتر فروندی، کلنیهایی به رنگ صورتی تا قهوهای با مرکز تیره یا گاهی مخاطی و مرطوب تشکیل میدهند. در نقطه مقابل، باکتریهای لاکتوز منفی مانند شیگلا دیسانتری، شیگلا فلکسنری، سالمونلا تیفی و سالمونلا انتریتیدیس قادر به استفاده از لاکتوز نیستند و در نتیجه اسید قابل توجهی تولید نمیکنند. کلنیهای این باکتریها به صورت شفاف، بیرنگ و گاهی با مرکز روشن و حاشیه شفاف بر روی زمینه قرمز ارغوانی محیط مشاهده میشوند. این تفاوتهای مورفولوژیکی به قدری واضح و قابل اعتماد است که حتی یک تکنسین کم تجربه نیز میتواند در یک نگاه، حضور اشریشیا کلی را از سایر انتروباکتریاسهها تشخیص دهد. محیط کشت EMB همچنین قادر است برخی از گونههای گرم مثبت مقاوم مانند انتروکوکوس فکالیس را به صورت کلنیهای کوچک و سیاه یا قهوهای تیره نشان دهد که این ویژگی نیز در تشخیصهای افتراقی کمک کننده است.
شرکت آزماکالا به عنوان یکی از پیشگامان تامین تجهیزات و مواد مصرفی آزمایشگاهی در ایران، محیط کشت EMB را از سه برند معروف و معتبر جهانی به طور کامل ارائه میدهد. برند LIOFILCHEM متعلق به کشور ایتالیا است و تخصص ویژهای در تولید محیطهای کشت لیوفیلیزه و پودری با فناوری پیشرفته دارد. محصولات LIOFILCHEM به دلیل خلوص بالا، آلودگی بسیار کم و قابلیت تکرارپذیری فوقالعاده، در آزمایشگاههای مرجع و کنترل کیفیت مورد استقبال قرار گرفته است. برند Himedia از کشور هند، یکی از بزرگترین و گستردهترین تولیدکنندگان محیطهای کشت در سطح جهان است. محصولات Himedia با دارا بودن تنوع شگفتانگیز محیطهای کشت از جمله EMB و رعایت استانداردهای بینالمللی مانند ISO و CLSI و همچنین قیمت مناسب، گزینه بسیار مطلوبی برای آزمایشگاههای آموزشی، پژوهشی و تشخیصی با بودجه محدود محسوب میشود. برند MERC از کشور آلمان با پیشینهای بیش از یک قرن در تولید مواد شیمیایی و بیولوژیکی آزمایشگاهی، نماد کیفیت و دقت است. محیط کشت EMB تولید MERC تحت برند Merck Millipore یا Merck با سختگیرانهترین فرایندهای کنترل کیفیت عرضه میشود و نتایج حاصل از آن با استانداردهای فارماکوپه و سازمانهای نظارتی بینالمللی کاملاً انطباق دارد. حضور هر سه برند در سبد محصولات شرکت آزماکالا به مشتریان این امکان را میدهد تا بسته به نیاز خود از لحاظ بودجه، حجم مصرف و حساسیت آزمایش، انتخاب بهینهای داشته باشند.
اهمیت محیط کشت EMB در میکروبشناسی بالینی و بهداشتی بر هیچ متخصصی پوشیده نیست. نخستین و مهمترین کاربرد این محیط، تشخیص و جداسازی سریع اشریشیا کلی از نمونههای بالینی مانند ادرار، مدفوع، خلط و مایعات بدنی است. اشریشیا کلی عامل بسیاری از عفونتهای ادراری، سپتی سمی، مننژیت نوزادان و گاستروانتریتهای شدید میباشد و ظاهر سبز متالیک کلنیهای آن بر روی EMB یک نشانه تشخیصی بسیار اختصاصی و حساس به شمار میرود. دومین کاربرد حیاتی این محیط، غربالگری آلودگی مدفوعی در نمونههای آب آشامیدنی، استخرها، مواد غذایی و محصولات لبنی است. بر اساس پروتکلهای استاندارد، کشت نمونه آب بر روی محیط EMB و شمارش کلنیهای سبز متالیک میتواند تخمین دقیقی از تعداد کلیفرمهای مدفوعی ارائه دهد که شاخص اصلی آلودگی مدفوعی به شمار میآیند. سومین کاربرد، جداسازی اولیه شیگلا و سالمونلا از نمونههای مدفوع بیماران مبتلا به اسهال خونی و مسمومیت غذایی است. هرچند برای جداسازی اختصاصی این دو باکتری از محیطهای قویتر مانند XLD آگار یا SS آگار استفاده میشود، اما محیط EMB به عنوان یک محیط غربالگری اولیه بسیار مفید است، زیرا کلنیهای شفاف و بیرنگ شیگلا و سالمونلا در میان جمعیت متراکم باکتریهای لاکتوز مثبت روده به راحتی قابل شناسایی هستند. چهارمین کاربرد، تشخیص مخلوط چندین باکتری در نمونههای پلیمیکروبی مانند زخمهای عفونی و آبسههای شکمی است. در چنین نمونههایی، رشد همزمان کلنیهای سبز متالیک صورتی و شفاف بر روی یک پلیت EMB، سرنخهای ارزشمندی برای میکروبشناس فراهم میآورد. پنجمین کاربرد، تایید هویت اولیه کلنیهای مشکوک به یرسینیا انتروکولیتیکا و ویبریو کلر است که برخی از گونههای آنها رفتار تخمیری متفاوتی در این محیط نشان میدهند. همچنین محیط EMB به دلیل ممانعت از رشد بیش از حد باسیلهای گرم مثبت و مخمرها، در کشت نمونههای تنفسی و پوستی نیز کاربردهای ثانویه دارد. روش استفاده از این محیط بسیار استاندارد است: پلیتهای حاوی محیط کشت EMB ابتدا باید تا دمای محیط گرم شوند، سپس نمونه مورد نظر به صورت خط کشی ممتد یا چهاربخشی با لوپ استریل بر روی سطح محیط کشت داده میشود. پس از قرار دادن پلیتها در انکوباتور در دمای ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتیگراد به مدت ۱۸ تا ۲۴ ساعت و در مواردی تا ۴۸ ساعت برای باکتریهای کند رشد، نتایج خوانده میشود. هرگونه رشد کلنی با رنگ و ظاهر مشخص بر اساس راهنمای استاندارد گزارش میشود. توجه به این نکته ضروری است که محیط EMB به دلیل حساسیت به نور مستقیم و حرارت زیاد، باید در جای خشک و خنک و دور از نور نگهداری شود. همچنین کیفیت محیط تهیه شده باید با کشت سویههای کنترل مثبت مانند اشریشیا کلی ATCC 25922 برای ظهور رنگ سبز متالیک و سویههای کنترل منفی مانند سالمونلا تیفی موریم ATCC 14028 برای کلنیهای بیرنگ، به صورت دورهای ارزیابی گردد. در مجموع، محیط کشت EMB با ترکیبات دقیق، قدرت انتخابی بالا و توانایی افتراقی کمنظیر، هنوز پس از یک قرن از ابداع خود، یک ابزار غیرقابل جایگزین در هر آزمایشگاه میکروبشناسی حرفهای است.
بدون دیدگاه