محیط کشت Blood Agar
محیط کشت بلاد آگار که با نام آگار خوندار نیز شناخته میشود، یکی از بنیادیترین و پرکاربردترین محیطهای کشت در آزمایشگاههای میکروبیولوژی بالینی و تحقیقاتی در سراسر جهان است. این محیط، که از غنیسازی یک محیط پایه با خون کامل استریل به دست میآید، بهعنوان یک محیط کشت افتراقی و غنیشده در درجه اول برای جداسازی، کشت و شناسایی باکتریهای سخت پسند طراحی شده است. سختپسندها به گروهی از میکروارگانیسمها گفته میشود که برای رشد و تکثیر به شرایط تغذیهای ویژه و موادی فراتر از محیطهای کشت معمولی نیاز دارند. بلاد آگار با فراهم آوردن این نیازهای پیچیده، بستری ایدهآل برای رشد پاتوژنهایی همچون استرپتوکوکوس پنومونیه، هموفیلوس آنفولانزا و گونههای نایسریا ایجاد میکند. با این حال، مهمترین کاربری این محیط فراتر از یک بستر رشد ساده، توانایی منحصربهفرد آن در تمایز باکتریها بر اساس فعالیت همولیتیک آنهاست. پدیده همولیز، که به تخریب گلبولهای قرمز خون توسط سموم ترشح شده از باکتریها اطلاق میشود، شاخصی کلیدی در فرآیند شناسایی اولیه طیف گستردهای از باکتریهای بیماریزا از جمله گونههای استافیلوکوک، استرپتوکوک، انتروکوک و باسیلوس محسوب میشود.
ترکیبات دقیق به کار رفته در ساختار بلاد آگار، ماهیت چندمنظوره و کارایی بالای این محیط را رقم میزنند. این محیط عموماً از دو بخش اصلی تشکیل میشود: یک محیط پایه آگاردار غنی و خون استریل دفیبرینه. محیط پایه که مبنای تغذیهای و فیزیکی را فراهم میکند، خود شامل ترکیبات کلیدی زیر است. پپتونها به عنوان منابع غنی ازت و کربن، رشد میکروبی را تسهیل میکنند. عصاره گوشت گاو یا مخمر، ویتامینها، مواد معدنی و فاکتورهای رشد ضروری را تأمین مینمایند. کلرید سدیم با غلظتی در حدود ۵ گرم در لیتر، فشار اسمزی محیط را متعادل کرده و شرایطی مشابه با مایعات بدن برای میکروارگانیسمها ایجاد میکند. ماده آگار با غلظتی بین ۱۲ تا ۱۵ گرم در لیتر، بهعنوان عامل جامدکننده عمل کرده و بستری نیمهجامد و مقاوم را فراهم میآورد. بخش حیاتی دیگر، خون استریل دفیبرینه است که معمولاً به میزان ۵ تا ۱۰ درصد از حجم نهایی محیط را تشکیل میدهد. منشأ این خون میتواند از حیوانات مختلفی چون گوسفند، اسب یا خرگوش باشد، اما خون گوسفندی به دلیل نتایج واضح و قابل اطمینان در بررسی الگوهای همولیز، رایجترین گزینه محسوب میشود. فرآیند دفیبریناسیون، که با حذف فیبرینوژن از خون انجام میشود، از لخته شدن خون در محیط کشت جلوگیری کرده و یکنواختی آن را تضمین میکند. خون افزوده شده علاوه بر تأمین فاکتورهای رشد ویژهای مانند هِمین و ویتامین K، زمینه اصلی برای رخ دادن واکنش همولیز را فراهم میسازد. نهایتاً pH نهایی محیط در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد، باید در دامنه ۷.۲ تا ۷.۶ و معمولاً ۷.۴ تنظیم شود تا شرایط فیزیولوژیک مناسبی برای رشد میکروارگانیسمها مهیا گردد.
شرکت آزماکالا با درک عمیق از نیازهای متنوع آزمایشگاههای کشور، در جایگاه یکی از تأمینکنندگان معتبر تجهیزات و مواد مصرفی آزمایشگاهی، سه برند تراز اول جهانی در زمینه تولید محیطهای کشت میکروبیولوژی را به جامعه علمی و صنعتی ایران عرضه مینماید. برند LIOFILCHEM که در سال ۱۹۸۳ در ایتالیا بنیان گذاشته شد، از بدو تأسیس پژوهش و توسعه را در اولویت برنامههای خود قرار داده و امروز به یک رهبر جهانی در تولید محصولات باکتریولوژی قابل اعتماد و با کیفیت بالا مبدل شده است. این شرکت که در بیش از ۱۳۰ کشور جهان فعال است، علاوه بر محیطهای کشت آماده و دِی هیدراته، مجموعه وسیعی از محصولات تخصصی از جمله گالریهای شناسایی بیوشیمیایی، سوابها و محیطهای حمل و شاخصهای زیستی را نیز تولید میکند و حضور قدرتمندی در حوزه تشخیص بالینی و میکروبیولوژی صنعتی دارد. برند دوم، Himedia از هندوستان، فعالیت رسمی خود را از سال ۱۹۷۳ به منظور تولید محیطهای کشت با کیفیت بالا و بهرهمند از فناوریهای پیشرفته آغاز کرد. این شرکت که دفتر مرکزی آن در بمبئی قرار دارد، امروزه یکی از سه برند برتر میکروبیولوژی در جهان محسوب شده و با حضور در بیش از ۱۲۵ کشور، محصولات خود را به آزمایشگاههای سراسر دنیا عرضه میکند. Himedia با بهرهمندی از دانش فنی پیشرفته، موفق به تولید گستردهترین طیف محیطهای کشت پایه گیاهی در جهان با نام HiVeg شده است و دامنه فعالیت خود را به حوزههای کشت سلول حیوانی، کشت بافت گیاهی و زیستشناسی مولکولی نیز گسترش داده است. برند سوم، MERC آلمان، با قدمتی بیش از ۳۵۰ سال و سابقهای درخشان در تولید مواد شیمیایی، دارویی و زیستی، نامی آشنا در تمامی عرصههای علمی جهان است. مرک با تمرکز بر تولید محصولات میکروبیولوژی با بالاترین درجه خلوص، محیطهای کشت خود را در قالب دو نوع اصلی NutriSelect با صرفه اقتصادی و GranuCult با فرمولاسیون برتر دانهدانه به بازار ارائه میکند و کماکان به عنوان یکی از معتبرترین و قابل اتکاترین برندهای این حوزه در جهان شناخته میشود.
اهمیت و کاربردهای بالینی و صنعتی محیط کشت بلاد آگار آن را به یکی از ابزارهای جدانشدنی از چرخه تشخیص و تحقیق در میکروبیولوژی تبدیل کرده است. نخستین و شاید حیاتیترین کاربرد این محیط، شناسایی و افتراق باکتریها بر اساس الگوی همولیز آنهاست. این فرآیند تشخیصی بر اساس سه نوع اصلی تعریف میشود. همولیز کامل بتا به صورت یک هاله شفاف و عاری از هرگونه گلبول قرمز در اطراف کلنی باکتریایی ظاهر میشود و نتیجه تخریب کامل گلبولهای قرمز و دناتوره شدن هموگلوبین است. گونههای بیماریزایی همچون استرپتوکوک پیوژنز که عامل گلودرد چرکی و مخملک است، از جمله باکتریهای بتا همولیتیک محسوب میشوند. همولیز جزئی آلفا به صورت یک ناحیه سبز رنگ و کدر در اطراف کلنی دیده میشود که نتیجه کاهش هموگلوبین به مت هموگلوبین است. باکتری استرپتوکوک پنومونیه که از عوامل اصلی پنومونی و مننژیت به شمار میرود، نمونه بارز باکتری آلفا همولیتیک است. نوع سوم، همولیز گاما، در واقع عدم وجود هرگونه همولیز است و صرفاً به معنای رشد کلنی باکتری بدون تغییر در محیط اطراف میباشد. این ویژگی افتراقی، نقش بیبدیلی در تشخیص اولیه بسیاری از عفونتهای باکتریایی و هدایت فرآیندهای درمانی ایفا میکند. کاربرد مهم دیگر، کشت و جداسازی باکتریهای سختپسندی است که بر روی محیطهای معمولی قادر به رشد نیستند. پاتوژنهایی نظیر هموفیلوس آنفولانزا که مننژیت و عفونتهای تنفسی را ایجاد میکند یا گونههای نایسریا از جمله نایسریا مننژیتیدیس عامل مننژیت، برای رشد به محیط غنی شدهای همچون آگار خون دار نیاز مبرم دارند. بلاد آگار همچنین به عنوان یک محیط پایه برای تهیه سایر محیطهای تخصصی کاربرد دارد. برای نمونه، با حرارت دادن و لیز کردن گلبولهای قرمز موجود در این محیط، میتوان شکلات آگار را تهیه کرد که به دلیل آزاد شدن فاکتورهای رشد داخل سلولی نظیر هِمین و NAD، برای کشت هموفیلوسها بسیار مناسبتر است. همچنین با افزودن مواد انتخابگر نظیر آنتیبیوتیکها به آگار خون دار، میتوان محیطهای اختصاصی برای جداسازی پاتوژنهای خاص از نمونههای آغشته نظیر خلط یا مدفوع طراحی کرد. در نهایت، بلاد آگار به عنوان یک محیط غنیشده و غیرانتخابی، بستری ایدهآل برای ارزیابی خلوص کشتها، حفظ سویههای باکتریایی و انجام تستهای حساسیت آنتیبیوتیکی فراهم میکند. به این ترتیب، آگار خون دار نه تنها یک ابزار تشخیصی ارزشمند، بلکه بستر همهکارهای برای پژوهش و نظارت بر کیفیت در میکروبیولوژی مدرن به شمار میرود.
بدون دیدگاه