محیط کشت مککانکی آگار
محیط کشت مککانکی آگار MacConkey Agar یکی از اساسیترین و پرمصرفترین محیطهای کشت انتخابی و افتراقی در میکروبیولوژی است که در سال ۱۹۰۰ میلادی توسط باکتریشناس برجسته بریتانیایی آلفرد تئودور مککانکی در کمیسیون سلطنتی دفع فاضلاب لندن طراحی و معرفی شد. هدف اولیه از طراحی این محیط، جداسازی انتخابی باکتریهای گرم منفی رودهای به ویژه خانواده انتروباکتریاسه از نمونههای آب و فاضلاب بود، اما به مرور زمان با اثبات کارایی استثنایی، دامنه کاربرد آن به تمام شاخههای میکروبیولوژی بالینی، صنایع غذایی، داروسازی و محیط زیست گسترش یافت و امروزه به عنوان یک محیط کشت مرجع و استاندارد در آزمایشگاههای میکروبیولوژی در سراسر جهان شناخته میشود.
ماهیت مککانکی آگار بر دو ویژگی اصلی انتخابی بودن و افتراقی بودن استوار است که به طور همزمان در یک محیط واحد تجمیع شدهاند. ویژگی انتخابی به معنای توانایی محیط در مهار رشد گروهی از میکروارگانیسمها و اجازه رشد به گروه دیگر است. در مککانکی آگار، دو ترکیب نمکهای صفراوی و رنگ بنفش کریستال، نقش عوامل انتخابی را ایفا میکنند. نمکهای صفراوی با غلظت ۵/۱ گرم در لیتر، با تخریب دیواره سلولی باکتریهای گرم مثبت، از رشد آنها جلوگیری میکنند. بنفش کریستال با غلظت بسیار پایین ۰۰۱/۰ گرم در لیتر، به طور اختصاصی برخی گونههای مقاوم گرم مثبت باقیمانده را مهار میکند. نتیجه این دو مکانیسم آن است که عملاً تنها باکتریهای گرم منفی قادر به رشد بر روی این محیط خواهند بود. ویژگی افتراقی به معنای توانایی ایجاد تفاوتهای قابل مشاهده میان کلنیهای باکتریایی بر اساس مسیرهای متابولیکی آنها است. در مککانکی آگار، این ویژگی از طریق ترکیب لاکتوز به عنوان سوبسترای تخمیرپذیر و نشانگر پیاچ قرمز خنثی محقق میشود. باکتریهای گرم منفی که دارای آنزیم لاکتاز هستند، لاکتوز را تخمیر کرده و اسید لاکتیک تولید میکنند. این اسید باعث کاهش پیاچ محیط به زیر ۸/۶ میگردد و نشانگر قرمز خنثی از حالت بیرنگ به رنگ صورتی یا قرمز روشن تغییر مییابد. در نتیجه کلنیهای این باکتریها به رنگ صورتی یا قرمز دیده میشوند. در مقابل، باکتریهای گرم منفی فاقد آنزیم لاکتاز، قادر به استفاده از لاکتوز نیستند و برای تأمین انرژی خود به سراغ پپتونهای موجود در محیط میروند. متابولیسم پپتونها منجر به تولید آمونیاک و افزایش پیاچ به محدوده قلیایی میشود و در نتیجه کلنیهای این باکتریها به رنگ سفید یا کاملاً بیرنگ باقی میمانند.
ترکیبات تشکیلدهنده یک لیتر از محیط کشت مککانکی آگار بر اساس استانداردهای بینالمللی شامل موارد زیر است. پپتون به میزان ۱۷ گرم و پپتون پروتئوز به میزان ۳ گرم، مواد مغذی نیتروژنی، اسیدهای آمینه، ویتامینها و فاکتورهای رشد مورد نیاز باکتریها را تأمین میکنند. لاکتوز مونوهیدرات به میزان ۱۰ گرم به عنوان سوبسترای اصلی تخمیر و عامل افتراق عمل میکند. نمکهای صفراوی به میزان ۵/۱ گرم و بنفش کریستال به میزان ۰۰۱/۰ گرم به عنوان عوامل انتخابی، رشد باکتریهای گرم مثبت را مهار میکنند. کلرید سدیم به میزان ۵ گرم، فشار اسمزی محیط را در محدوده فیزیولوژیک حفظ میکند. قرمز خنثی به میزان ۰۳/۰ گرم به عنوان نشانگر پیاچ، تغییر رنگ محیط را در پاسخ به تخمیر لاکتوز ممکن میسازد. آگار به میزان ۵/۱۳ گرم به عنوان عامل جامدکننده، بستر مناسبی برای رشد سطحی و تشکیل کلنیهای مجزا فراهم میآورد. پیاچ نهایی محیط در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد در محدوده ۱/۷ با تلورانس ۲/۰± تنظیم میشود تا شرایط بهینه برای رشد باکتریهای گرم منفی ایجاد گردد.
شرکت آزماکالا به عنوان یکی از تأمینکنندگان پیشرو و معتبر محصولات آزمایشگاهی در ایران، محیط کشت مککانکی آگار را از برندهای مطرح جهانی LIOFILCHEM، Himedia و Merck با تضمین کیفیت، اصالت کالا و ارائه گواهیهای کنترل کیفیت مربوطه به مشتریان خود عرضه میکند. برند LIOFILCHEM در سال ۱۹۸۳ میلادی در کشور ایتالیا تأسیس شده است و با بهرهگیری از بیش از چهار دهه تجربه و تخصص در زمینه میکروبیولوژی بالینی و صنعتی، محصولات خود را تحت استانداردهای سختگیرانه بینالمللی تولید میکند. یکی از نقاط قوت برند LIOFILCHEM ارائه گواهی کنترل کیفیت برای هر لات تولیدی است که این ویژگی برای آزمایشگاههای دارای سیستم مدیریت کیفیت نظیر ISO 17025 و همچنین آزمایشگاههای مرجع از اهمیت بالایی برخوردار است. برند Himedia در سال ۱۹۷۳ در هند تأسیس شده و امروزه به عنوان یکی از سه تولیدکننده بزرگ محیطهای کشت میکروبی در جهان شناخته میشود. این شرکت با دارا بودن گواهینامههای بینالمللی متعدد از جمله ISO 9001:2015، ISO 13485:2016، تأییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا FDA و همچنین محصولات معتبر AOAC و USP، توانسته است اعتماد طیف گستردهای از آزمایشگاههای بالینی، صنایع داروسازی، آزمایشگاههای کنترل کیفیت مواد غذایی و مراکز تحقیقاتی را در بیش از ۱۴۰ کشور جهان جلب نماید. نکته بسیار حائز اهمیت در مورد محصولات Himedia، وجود خط تولید ویژه HiVeg™ است که تمامی محیطهای کشت از جمله مککانکی آگار را با پایه کاملاً گیاهی و عاری از هرگونه ترکیب حیوانی تولید میکند. این ویژگی خطر انتقال عوامل بیماریزای قابل انتقال مانند آنسفالوپاتی اسفنجی شکل گاوی BSE و TSE را به طور کامل از بین میبرد و محصول را برای صنایع داروسازی و بیوتکنولوژی مدرن به گزینهای ایدهآل تبدیل میکند. برند Merck که ریشه در قدیمیترین شرکت داروسازی و شیمیایی جهان با تاریخ تأسیس ۱۶۶۸ در آلمان دارد، از طریق واحد تجاری Merck Millipore خود طیف کاملی از محیطهای کشت میکروبیولوژی از جمله مککانکی آگار را با بالاترین استانداردهای کیفی تولید و عرضه میکند. محصولات میکروبیولوژی Merck با پشتوانه بیش از سه قرن تجربه در علوم شیمی و زیستشناسی و همچنین بهرهمندی از فناوریهای پیشرفته تصفیه و تولید، از جمله معتبرترین گزینههای موجود در بازار جهانی محسوب میشوند و کاربرد گستردهای در آزمایشگاههای مرجع، سازمانهای نظارتی بینالمللی و صنایع حساس دارند.
اهمیت محیط کشت مککانکی آگار در میکروبیولوژی تشخیصی، تحقیقاتی و صنعتی از جنبههای متعددی قابل بررسی است که برخی از آنها منحصر به فرد و غیرقابل جایگزین میباشند. نخستین و مهمترین کاربرد این محیط، جداسازی و شناسایی اولیه اعضای خانواده انتروباکتریاسه Enterobacteriaceae از نمونههای بالینی نظیر مدفوع، ادرار، خلط، مایعات بدنی و سوابهای زخم است. این خانواده شامل پاتوژنهای مهمی نظیر اشریشیا کلی، سالمونلا، شیگلا، کلبسیلا، انتروباکتر، سراشیا، پروتئوس و یرسینیا میباشد که هر یک نقش مهمی در ایجاد بیماریهای عفونی گوناگون در انسان دارند. با یک بار کشت نمونه بر روی مککانکی آگار و مشاهده رنگ و مورفولوژی کلنیهای رشد کرده، میتوان به سرعت اطلاعات اولیه و بسیار ارزشمندی در مورد پاتوژن احتمالی به دست آورد. وجود کلنیهای صورتی یا قرمز رنگ، نشاندهنده توانایی تخمیر لاکتوز و در نتیجه حضور باکتریهایی نظیر اشریشیا کلی، کلبسیلا پنومونیه یا انتروباکتر کلوآکه است، در حالی که کلنیهای سفید یا کاملاً بیرنگ، باکتریهای غیرتخمیرکننده لاکتوز مانند سالمونلا انتریکا، شیگلا سونهایی، پروتئوس میرابیلیس و یرسینیا انتروکولیتیکا را مطرح میسازند. این اطلاعات اولیه، جهتدهنده مسیر شناسایی دقیق و انجام آزمونهای تأییدی بعدی نظیر تستهای بیوشیمیایی و سرولوژیکی خواهد بود. دومین کاربرد گسترده این محیط، در آزمایشگاههای کنترل کیفیت میکروبی مواد غذایی، آب، محصولات آرایشی و بهداشتی و فرآوردههای دارویی است. مککانکی آگار به عنوان یک محیط استاندارد برای شمارش کلیفرمها و تشخیص آلودگی مدفوعی در نمونههای مختلف از جمله آب آشامیدنی، شیر و فرآوردههای لبنی، گوشت و فرآوردههای گوشتی، مرغ و تخممرغ، غذاهای دریایی و کنسروها مورد استفاده قرار میگیرد. سومین جنبه اهمیت این محیط، تنوع فرمولاسیونهای مختلف آن است که امکان شخصیسازی محیط بر اساس نیازهای خاص هر آزمایشگاه و هدف تشخیصی را فراهم میکند. از جمله این تغییرات میتوان به مککانکی آگار فاقد کلرید سدیم اشاره کرد که برای جلوگیری از خزش و گسترش کلنیهای پروتئوس در کشت ادرار استفاده میشود. همچنین مککانکی آگار فاقد بنفش کریستال که انتخابی کمتری دارد و اجازه رشد برخی کوکسیهای گرم مثبت نظیر استافیلوکوکوس و انتروکوکوس را میدهد، برای کاربردهای ویژه در میکروبیولوژی مواد غذایی به کار میرود. مهمتر از همه، مککانکی آگار حاوی سوربیتول به جای لاکتوز است که برای جداسازی اختصاصی سروتیپ O157:H7 اشریشیا کلی به عنوان یکی از خطرناکترین پاتوژنهای غذایی عامل اسهال خونی و سندرم همولیتیک اورمیک مورد استفاده قرار میگیرد. این انعطافپذیری فرمولاسیون، مککانکی آگار را به ابزاری قدرتمند، همهکاره و غیرقابل جایگزین در آزمایشگاههای مدرن میکروبیولوژی تبدیل کرده است. در مجموع میتوان گفت مککانکی آگار با بیش از یک قرن حضور مستمر در عرصه میکروبیولوژی، نه تنها اهمیت و جایگاه تثبیت شده خود را حفظ کرده، بلکه با ظهور فرمولاسیونهای اختصاصی و کاربرد در حوزههای نوین تشخیص مولکولی و اپیدمیولوژی، روزبهروز بر ارزش و گستره استفاده از آن افزوده میشود. انتخاب هوشمندانه برند مناسب از میان برندهای معتبر LIOFILCHEM، Himedia و Merck با توجه به نیاز کاربر، الزامات کیفی و استانداردهای مدنظر هر آزمایشگاه، عاملی تعیینکننده در دقت، صحت و قابلیت اطمینان نتایج آزمایشهای میکروبیولوژی خواهد بود و شرکت آزماکالا با ارائه این محصولات با کیفیت ممتاز و تضمین اصالت کالا، همراهی مطمئن و ارزشمند برای جامعه علمی، آزمایشگاهی و صنعتی کشور محسوب می شود.
بدون دیدگاه